Langik Indak Pernah Salah Warno
Oleh : Hilmi Rafika, Mahasiwa Universitas Andalas
Langik indak manurun hujan sabulan lah lamonyo, tapi tanah masih basumo, masih manyatu jo raso urang kampuang. Kampuang Lubuak Batuang, duduaknyo di tapian bukik, di sisi batang aia nan jernih sabana kristal, sabana lambang harato nan indak manjadi rebutan. Siang hari, anak-anak mandi di batang aia, manghanyutkan batok kelapo, basambieh tawa rami, mancarito ka langik. Malamnyo, lapau-lapau masih hidup, bara api dari tungku kopi mamacikkan aroma nan maraso sampek ka saraf rindu awak nan alah rantau.
Di ateh langik nan biru, kalok pas langit cerah, urang kampuang biaso mambilang, “Langik sabana cermin hati awak, dek.” Tapi dek awaknyo nan kadang kabau, langik dituduh salah warno. Padahal langik itu sabar, manarimo ratok jo tangih awak tanpa jawaban, tapi sabana raso.
Di jalan tanah nan digilas bendi hari-hari, tapak kaki masih tinggal di lumpuah. Sapo nan barani manyapu jejak indak batanyo? Sabalun hari tingga duo, anak-anak gadih masih baliak dari sawah, manyandang tampiak di pundak, manumpang bayang-bayang rangkiang si Amai Jalin nan dek dek badiri di pinggang kampuang. Nan laki-laki? Sabagian masih mancucu rokok di bawah siriah sagalo, sabagian manantang bajak di padang sabaleh, sabagian alah laiek di warung, bakarajo mancing pitih dek domino jo kartu cina.
Angin di kampuang kadang pandai mamangku cerita. Angin lah tau sapanjang jalan dari rumah uda ka rumah uni, dari langgar ka lapau, dari cubo-cubo baranak ayam ka baraja mengaji. Angin ko jugo nan nyimpan ratok siti Amai, nan saban malam manyapukan halaman umahnyo jo hati nan luko, karano anaknyo nan sabana indak tau di untuang.
Raso rindu baramuik jo kampuang sering datang dari aroma—aroma daun singkok dibubuik di dapua, atau suara pakuak pucuak pisang di dapan rumah, atau liuak ayam manyuduak nasi di tangka. Tapi indak untuak Buyuang. Anak jantan nan lah alah diraso sabagai “harato indak bamanfaat,” urang kampuang bilang.
Buyuang anak paling tuo dari pasangan nan indak lah ado. Bapaknya lah alah maninggakan dunia wakatu Buyuang baru pandai manyebut “Amai.” Sejak itu, Siti Salamah, induaknyo, manampuang dunia jo sabar, manyoangkan anak duo di tangan nan ndak pernah lepas dari pacik cangkul, tampiak, jo tampuruang.
Tapi anak nan tuo Buyuang malah labiah ka angin dari ka induak. Awaknyo tingga di kampuang, tapi jiwonyo balangkah dari rumah. Taragaknyo ka lapau, kasayangan nyo ka meja domino, karajo nyo indak ado salain mintak, malah kadang marampas sabanta dari tampiak mandehnyo nan alah luko ditimpo tanah kering.
Nan kapado anak nan kaciak, Siti Nurjanah, awak urang kampuang mangakuiknyo sabagai anak nan maimbau rahmat. Gadih tu masih maambuang pitih ka langgar, masuci kain mandehnyo, dan ndak kabek karajo rumah. Tapi takdir indak ka anak gadih nan sabai rupo jo hati, indak ka mandeh nan sabana sabar. Takdir jo raso nan parah tu sabana ka langik langik nan indak pernah salah warna, tapi awaknyo nan kadang salah manyarati.
Langik masih biru, langik masih jernih, dan awak masih batingga di bawahnyo.
Langik ndak paralu ditanyo, indak pernah salah warno. Tapi awak nan punyo hati, acok salah raso,
acok salah ambek. Sabana kini Uni Mariam alah indak manantikan kabar Buyuang. Lamak indak pulang, kabarnyo hanyalah dari mulut ka mulut, dari urang nan lalu di pasa, dari surat hutang nan indak dibayia. Tapi hati induak, sanak surang, masih jo manyimpan harapan.“Indak bana Buyuang den indak pulang-pulang. Ado dek nyo, ado,” ujua Uni Mariam di lapau Mak Gadih sambia manyisip kopi sado.
Mak Gadih mengangguk, “Iyo Uni... tapaso... anak urang tu lah tagok hutang jo Luko si penggadai. Karajo ndak ado, main kartu siang malam.”
Uni Mariam ndak balama dalam lapau, hati nyo labiah karabuik dari langik nan ka hujan. Pulang nyo jo jalan tanga, kaki nyo diseret, tapi pikirannyo melayang. Buyuang — anak nan dulu indak sanggup maningga pangkuan induaknyo. Dulu, samo balari jo kambang di rangkiang. Dulu, anak manja. Tapi kini...?
Sabalun mancapai taluak umah gadang, Uni Mariam nampak sesuatu... rancak... rancak bana. Mobil avanza ireng, mambaliek dari tikungan. Dih, den indak sangko... Buyuang?
"Assalamu'alaikum..." suara nyo nyaring dari dalam mobil, kaco diturunkan, baju nyo bajalan, tangannyo mamagang rokok batang panjang.
“Wa’alaikum salam... ndeh... Buyuang...” ujar Uni Mariam nan langsung tagok, tapi indak jadi dek terlalu banyak perasaan nan sato.
“Mandeh... den lah balik, alah jaleh urusan di kota. Kini Buyuang alah bisa baparak rumah gadang, Mandeh indak usah manapi padi manjadi urang kampuang!” suaro nyo gagah, tapi ndak tasuruik ka raso.
“Ang... dapek pitih dari mano, Buyuang? Ka apo nyo ang barubah rancak bana?” tanyo Uni Mariam sabana.
“Ado la Mandeh... jan Mandeh pikir aneh. Pitih banyak di kota, asal pinter bawa diri!” jawab nyo, mato ndak manyambuang, ado urusan nan disambaikannyo jo bumi.
“Buyuang... langik indak salah, tapi ang...” suara Uni Mariam patah, “ang alah tingga urang kampuang, utang ang sakampuang indak dibayia. Ang mintak pitih lai ka Induak, padahal sawah tu alah digadai dek ang!”
“Alaaah Mandeh... sabana lo nyo. Pikirkan do lo, kini Buyuang rancak. Ka Rumah Gadang den bali, den gagahi kampuang, Mandeh tinggal tolong bukakkan jalan!” jawab nyo manuruih.
Siti Rohani, adiak nyo, nampak dari jendela, hati nyo disobek. Adiak nan tabang alah bali, tapi alah jadi urang lain.
“Oii Uda...” suaranyo tajam, “ang ndak ingek? Waktu Mandeh labuah, nan minjam pitih untuak balanja ambo? Waktu ang indak ado makan, nan manampuang nasi tu siapa? Kini, ang bajalan jo baju rancak, mobil gagah, tibo-tibo datang ka kampuang... dan sombong?”
Buyuang tersentak. Tapi sombong hati ndak tatakuik. Ditaruik nyo rokok di mulut, “Den tabang dek usaho den, ang di kampuang bisuak-bisuak, ndak maju. Den kini alah maju, tinggal ang nan ketinggalan!”
Hari sabana mendung. Langik barubah warna. Tapi hati urang kampuang labiah dulu buruaknyo.
Esok harinyo, kabar menyebar... Buyuang alah ditagih dek rentenir nan dari Padang. Kato nyo, utang alah duek bulan janji jo bungo ndak bayia. Anak buah juragan pai mancarianyo ka kampuang.
“Oi... Buk Uni, anak Buk di rumah?” tanyo urang sihir dari kota.
“Ndak ado... ado apo?” jawab Uni Mariam, badan nyo sudah gemetar.
“Anak Buk utang kami... alah tigo bulan indak bayia. Kami ka tagih!” jawabnyo singkat.
“Uda la lai, den ndak sanggup tangguang utang anak den nan ndak den tau. Pulanglah, minta ka Buyuang dek awak...”
Hari berikutnyo, Buyuang lari, indak ditahu ke mana. Mobil nyo dipajang di simpang, anak buah juragan datang jo mobil pickup, narik mobilnyo di ujung jalan. Urang kampuang kini tau, anak Uni Mariam... sabana ndak bisa dijaga. Siti Rohani basumpah, ndak ka ampunkan uda nyo nan telah malukokan mandeh nyo.
Langik hari itu sabana biru tapi hati kampuang Kabau Balimbiang ndak basio. Biru nampak bagariang tapi awaknyo baraso kalam. Siang tu sabuah rombongan tamu malas di jua tigo ujung jalan mobil pickup silih ka mobil modern kandai tu bi taragak pacang dipajang mangokok bau bensin di lapiak tanah nan basumo. Nan datang tu anak buah juragan nan tigo bulan lalu tukang tagih utang itu.
Uni Mariam baragai jo ambo tampak barawak ndak terusik tapi pipiknyo alah basamak kateh. Kami ka mari minta anak tu dibalikkan ujar urang itu dengan nada tegas. Tagihanyo jan tangguh lagi.
Uni Mariam mengangkat tangan Den indak bisa banyak marantiah. Anak den lari. Den ndak tau di mano. Kalo ado kabar indak akan den tanggo.
Rombongan tu jo ambo bururang mancarian. Tapi kalai indak ado kabar. Sabananyo itu Siti Rohani baranting di sawah disela-sela padi nan sabalagai ingatannyo kaki anaknyo barani marantau. Logika raso nyo baraso nan lamban.
Harato kampuang baradusu ado nan mangambiang pitih barupo bantu makabalo ado nan radang bagi pilih baradiang tapi samo-sama diam-diam kampuang manyoalkan anaknyo. Peribahaso nan bamatto anak sawah sariksa kampuang. Barueknyo raso bagi urang kampuang nan lupo tanggung jawab.
Hari soronyo langik mendung. Padi alah bagalau di batang sawah alah patah duri nyo lambang raso nan labiah kealah. Siti Rohani mai ka rumah gadang dapek tasoang surat di dapan pintu. Surat tu untuak Induaknyo.
Isinyo giko
Ibu
Uda Buyuang alah balalari ka kota tigo puluh kali. Den indak baralih jo simpanan den. Den mancari pitih tapi pitih nan kalah den tibo dalam hutang. Den ndak tau manjalang ka kampuang. Den ndak berani pulang. Den tibo jatuh. Den indak dapek tanda resciki. Den malu. Ma’afkan ambo Induak
Tangan BuyuangUni Mariam membaca saban kato. Malangkonyo malangkonyo anak sarauik tajak diri nan lari ka langik tibo ndak dapek balek. Pipiknyo alah banyak kampatak.
Siti Rohani mandang surat tu hati nyo alah turuak campuak. Di bawah langik biruak nan nanik ia berjalan sabari sujud pacik. Langik tunjukkan anaknyo jalannyo ka kampuang ujar nyo.
Di pasar ia cari carito ka Den Malik tukang panggaleh urang nan pernah saksiko Buyuang dulu manjago roti barajiak. Malah tibuak jo Den Malik roti kajual.
Oii Den Malik carito tentang Uda Buyuang tu apo kaba tanyo Siti Rohani sambil memegang tangan Den Malik.
Den Malik barangkil roti Iya ang ka nan kini Tigo kali ang barantau tapi indak baralih. Udah ado kabar mangadu tagih hutang ka anak Kapitan di Padang.
Den tau suratnyo Den kadang lapar Induaknyo malah pandek.
Den Malik marasonan Ntar jo Den Den ndak maraik kauangan tapi den tau ko anaknyo ado dipasar. Ambo baraso pitih tu dapek ambo tambuah raso tapi kadaek den jugo anak Barajo ka lidah. Tapi pitih tu kadaek idak bantar bagi anak tu.
Siti Rohani terus mambatin langkah manuju rumah. Langik pas bening. Tapi raso dalam rumah gadang masih buncah. Uni Mariam ndak barani makan. Di dapur panci kosong. Tapi di ati penuh rindu. Rindu nan dicampuak amarah.
Hari Sabtu minggu tu kampuang dihias bagariang. Bendi dipapar padalang. Tanduak pinang bararak di pintu tagak marantang. Sakalian nan datang barquling jo kaluarga di hadapan pintu dibauak sejorong layar putih sabagai tanda handalan. Saat matahari mulai naik muncul satu sosok. Rambut luruih tangannyo tasumpang di belakang membuka jakunko bajuny butek sapatu piring lumpah. Itulah Buyuang.
Langik bagariang ndak ado awan. Tapi hati kampuang manyarunggu. Anak gadih manyiapkan nasi sambil curi pandang. Tapi Buyuang maju dengan langkah ragu. Lumayan ditarap tapi kalih hati kabaik.
Assalamu’alaikum suara nyo serak
Wa’alaikum salam Induak nyo nangganjo tangannyo tapikalai kalih air mata. Anak indak ka pulang tapi kini Lumpuah nan mari ka awak.
Amai Induak ujar Buyuang patah den salah. Den lari den malu. Den balua idiot di kota hutangnyo karajo indak khatam. Den minta ampun Induak. Den janji den akan mulai barajo di kampuang.
Hening. Anak-anak kampuang manyawakai. Jantungnyo bajalan malunnaik. Anak gadih manyoal hati. Tapi Buyuang indak basuo amarah. Ia manyuaik raso.
Siti Rohani mambuka suara
Uda sekarang dauik mandulang pitih di kampuang. Ka Induaknyo. Ka wagonnyo sanak. Tapi utama tolong dengiko ado rasa malu.Buyuang nangih sabari takuak
Den riang bakanis sawah tapi den taragak di kota. Den lupa kampuang. Tapi kini den barubah.Langik nan biruak satinggi itu angin mambek porti urang kampuang barasap siram di dahan. Wangi padi tanduak menyapu hati. Langik buktiin langik ndak pernah salah warna ujar salah satu mamak.
Sejak hari tu Buyuang kembali manjadi urang kampuang. Ia barajo di sawah nagari lapau malah basisa bamalai. Utangnyo dibayar salangkah sabulan salantas. Awalnya sakasek ayoh tapi saban hari pitih balik ramai. Pitih dari hasil ladang hasil tangan bukan hasil licik.
Induaknyo nangis managok
Langik ndak salah warna tapi insan nan salah langkik. Tabuah jalan ni anak den jo panggokan taguah batok.Dalam buruaik anak kampuang lain banyak nan mangaku
Hari nan rancak. Anak nan balek bukan sabana pitih nan dia bawa tapi sabana hati nan lupo untuang. Langik memang ndak salah warnonya.Kini rumah gadang hidup manjadi pusat. Induaknyo manapak ladang Buyuang mambajak sawah Siti Rohani membuka warung kecil dari bantuan Buyuang. Raso kampuang manjadi utuh kembali. Bukan karena pitih bukan karena mobil tapi karena raso nan pulang. Raso nan dulu tingga sabanta di jalan tanga kini alah manjadi bagian dari setiap tapak sawah dan asap dapua.
Langik indak pernah salah warna langik hanya sabar. Awaknyo saja nan kadang buto manyarati.